Aard, omvang en impact van zelfgemaakt seksueel beeldmateriaal van jonge kinderen

Met de beschikbaarheid van smartphones en tablets is het maken, opnemen en delen van foto’s en video’s eenvoudiger dan ooit. Kinderen groeien op in een digitale wereld waar deze technologieën alomtegenwoordig zijn. Naast alle positieve aspecten, zit hier ook een risicovolle kant aan. Bij het Meldpunt Kinderporno (MKP) is sinds 2023 een significante toename gesignaleerd van zelfgemaakt seksueel beeldmateriaal van jonge kinderen (jaarverslag Offlimits, 2023). In het Engels is dit fenomeen beter bekend als Self-Generated Child Sexual Abuse Material (SG-CSAM). Het betreft foto’s of video’s gemaakt door een kind van eigen genitaliën, borsten of in seksuele pose, door middel van een smartphone of webcam, die online gedeeld worden met anderen.

Het MKP stelt vast dat 1 op de 3 afbeeldingen van seksueel kindermisbruik die bij hen worden gemeld, door een kind zijn gemaakt. Vaak zijn deze kinderen jonger dan 12 jaar. Op basis van klinische ervaringen van het Centrum Seksueel Geweld lijkt dit (geseksualiseerde) gedrag vaker voor te komen bij kinderen die in het verleden seksueel misbruik en/of emotionele verwaarlozing hebben meegemaakt, en op deze manier aandacht en affectie proberen te vinden. Een andere hypothese is dat de beelden worden gemaakt onder druk, dwang, chantage of dreiging door een volwassene of ouder kind, maar hierover is nog weinig bekend. Het delen van seksueel beeldmateriaal is niet onschuldig. Kinderen die seksueel expliciet materiaal delen, lopen een verhoogd risico om slachtoffer te worden van seksuele uitbuiting en misbruik. Zelfgemaakte beelden kunnen in netwerken terecht komen van mensen die de beelden weer verder delen, of de beelden kunnen gebruikt worden om kinderen te manipuleren en te chanteren. Daarnaast kan het delen van seksueel expliciet materiaal juridische gevolgen hebben voor kinderen ouder dan 12 jaar, zowel voor de kinderen zelf als voor degenen die het materiaal ontvangen of verspreiden.

De kennis over de specifieke impact van SG-CSAM is beperkt. Als gevolg hiervan is er onvoldoende begrip bij hulpverleners van SG-CSAM om (ouders van) kinderen die dit meemaken adequaat te kunnen helpen en herhaling te voorkomen. Om inzicht te krijgen in de aard, omvang en impact van SG-CSAM en van de kenmerken van de kinderen en hun ouders die hiermee te maken krijgen, is wetenschappelijk onderzoek nodig.

In dit webinar wordt door Iva Bicanic en Madeleine van der Bruggen een presentatie gegeven over de cijfers, voorbeeldcasuïstiek en wat er tot nu bekend is in de literatuur over de omvang en achtergrond van zelfgemaakt seksueel beeldmateriaal van jonge kinderen. Tevens worden er suggesties gedaan voor ouders en professionals hoe hiermee om te gaan in de praktijk.